Κρίνοντας την αποτελεσματικότητα της ναυτικής αποστολής της ΕΕ, την επιχείρηση Σοφία (EUNAVFOR MED operation SOPHIA), σαφώς και δεν έχει επιτύχει τον σκοπό της που δεν είναι άλλος από τη “συμβολή στη διάλυση των δικτύων παράνομης διακίνησης ανθρώπων στη Νότια Κεντρική Μεσόγειο”. Η παράτυπη μετανάστευση στην Ευρώπη από την κεντρική Μεσόγειο αυξήθηκε κατά 18% το 2016 και κατά 19% το πρώτο εξάμηνο του έτους 2017 σε σύγκριση με το 2016. (Σύμφωνα με τα στοιχεία της Ιταλικής ακτοφυλακής).

ΠΟΙΟ ΤΟ ΚΟΣΤΟΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΨΥΧΗΣ;

Όπως επανειλημμένα έχω υποστηρίξει, η συγκεκριμένη αποστολή αντιμετωπίζει “μια επιχειρησιακή πρόκληση αδύνατον να εκτελεσθεί”. Αυτό αποδεικνύεται από την αυξανόμενη ροή μετανάστευσης στην κεντρική Μεσόγειο. Βέβαια υπάρχει μεγάλη πίεση στις κυβερνήσεις της ΕΕ να «κάνουν κάτι». Αλλά οι μονάδες του πολεμικού ναυτικού που έχουν αποστολή την αντιμετώπιση της παράνομης μετανάστευσης είναι το λάθος εργαλείο καθώς το πρόβλημα αρχίζει στην ξηρά. Όταν τα λαθρεμπορικά σκάφη αρχίζουν τον πλου, είναι πολύ αργά για να αναχαιτιστεί η επιχείρηση παράνομης μεταφοράς των ανθρώπων. Διότι οι διακινητές  έχουν πλέον προσαρμοστεί, στέλνοντας μόνους τους μετανάστες και πρόσφυγες στη θάλασσα μέσα σε ανυπεράσπιστα παλιά σκάφη. Έτσι οι επιβαίνοντες των λέμβων μετατρέπονται σε ναυαγούς οπότε είναι υποχρέωση η διάσωσή τους. Πέραν του σοβαρού θέματος δικαίου, αυτή η πρακτική οδήγησε και σε μια τραγική αύξηση των πνιγμών και θανάτων που έχουν φτάσει σε 2.150 το 2017 μέχρι σήμερα. 

ΥΠΑΡΧΕΙ ΛΥΣΗ;

Ποια μπορεί να είναι η λύση του προβλήματος; Μα ασφαλώς η ύπαρξη μιας ενιαίας κυβέρνησης στη Λιβύη, ικανής να παρέχει ασφάλεια σε ολόκληρη τη χώρα σε συνεργασία με την ΕΕ στον τομέα της μετανάστευσης, αποτελεί προϋπόθεση για την επίτευξη ουσιαστικής σημασίας δράση κατά του παράνομου δικτύου στην ξηρά. Σήμερα οι συνθήκες στη Λιβύη είναι απίθανο να βελτιωθούν επαρκώς για να επιτραπεί η χερσαία αποστολή από την ΕΕ σύντομα.
Επομένως, δεν αντιλαμβάνομαι γιατί να συνεχίσει η θνησιγενής επιχείρηση Sophia στην τρέχουσα μορφή της μετά τον Ιούλιο του 2017 που λήγει η εντολή που έλαβε. Αυτό δεν είναι ένα επιχείρημα για να μην κάνεις τίποτα. Η αναζήτηση και η διάσωση είναι ζωτικής σημασίας και ανθρωπιστική υποχρέωση, την οποία η ΕΕ πρέπει να συνεχίσει να εκπληρώνει, χρησιμοποιώντας όμως καταλληλότερα σκάφη από ότι οι αερο -ναυτικές πολεμικές μονάδες της επιχείρησης Sophia. 
Επίσης η ΕΕ και το Ηνωμένο Βασίλειο θα πρέπει να ενδυναμώσουν τις προσπάθειές τους κατά της παράνομης μετανάστευσης σε ολόκληρη το πεδίο της Υποσαχάριας Αφρικής, συμπεριλαμβανομένων αποστολών ανάπτυξης δυνάμεων στρατοχωροφυλακής στις χώρες προέλευσης και διαμετακόμισης παρανόμων μεταναστών, σε συνεργασία με τις τοπικές αρχές για την επιβολή του νόμου και την παροχή συνδρομής στον εθελοντικό επαναπατρισμό μεταναστών.

ΑΝΤΙ ΕΠΙΛΟΓΟΥ

Κλείνοντας πιστεύω, όταν θα υπάρξουν πιο ευνοϊκές συνθήκες ασφάλειας στη Λιβύη, η ΕΕ μπορεί να είναι σε θέση να εξασφαλίσει πολιτική συμφωνία με την Κυβέρνηση της Λιβύης για μια νέα Κοινή Ασφάλεια και αποστολή πολιτικής άμυνας για την καταπολέμηση της παράνομης μετανάστευσης στα νότια σύνορα της. Ο σχεδιασμός μιας τέτοιας αποστολής πρέπει να αναληφθεί όταν θα επιτρέπονται οι πολιτικές συνθήκες και οι συνθήκες ασφάλειας στη Λιβύη.


Ο Δημήτρης Τσαϊλάς είναι Υποναύαρχος Π.Ν ε.α.