Πάτμος Το νησί των αιώνιων αινιγμάτων


Το εσωτερικό της μονής από το ψηλότερο σημείο της
Αναζητούμε τα ίχνη του Ιωάννη στο Σπήλαιο της Αποκάλυψης, τους βυζαντινούς θησαυρούς στη μονή του Θεολόγου, τα αρχοντικά του 16ου αιώνα στη Χώρα, την κοσμικότητα ή την ηρεμία στις αμμουδιές και τα στενά της διαχρονικής αγαπημένης.
Εχουν περάσει πολλά χρόνια από τότε που ως μαθητής λυκείου πέρασα τις πρώτες μου διακοπές στην Πάτμο. Η έλξη με το νησί της Αποκάλυψης ήταν ακαριαία και τόσο δυνατή που όχι μόνο  άντεξε, αλλά και ενδυναμώθηκε στις τρεις δεκαετίες που πέρασαν από τότε.
Διστακτικά στην αρχή, αλλά πιο αποφασιστικά όσο περνούσαν τα καλοκαίρια, ανακάλυπτα τα μυστικά της. Γνώρισα και μοιράστηκα την αγάπη μου για το νησί με μοναδικούς ανθρώπους. Δοκίμασα την τύχη μου ως συγγραφέας για χάρη της, έγινα αρχισυντάκτης της τοπικής εφημερίδας και τελικά πήρα την απόφαση να ζω εδώ τους 9 από τους 12 μήνες του χρόνου. Θα μπορούσα να γράφω μέρες για την αγαπημένη Πάτμο. Εδώ, όμως, πρέπει να παρουσιάσω τα καλύτερα μέσα σε 3.000 λέξεις.

Η αποκάλυψη της Αποκάλυψης
Η Πάτμος μπήκε στον χάρτη της Ιστορίας τον 1ο αιώνα μ.Χ., όταν, ως τόπος εξορίας, δέχτηκε τον Αγιο Ιωάννη τον Θεολόγο. Ο Ρωμαίος αυτοκράτορας Δομιτιανός αποφάσισε την εκδίωξή του από τη γη των Επτά Εκκλησιών και την απομόνωσή του στο μικρό νησί του Αιγαίου. Ο Ιωάννης όχι μόνο βρήκε καταφύγιο στο Σπήλαιο, αλλά και εμπνευσμένος από όραμα υπαγόρευσε στον μαθητή του Πρόχορο το κείμενο της Αποκάλυψης, το τελευταίο βιβλίο της Καινής Διαθήκης, ουσιαστικά το τελευταίο κεφάλαιο της Βίβλου.

Ανεμόμυλος του 16ου αιώνα
%IMAGEALT%
Το κείμενο της Αποκάλυψης ήταν και θα παραμείνει αινιγματικό, καθώς μέσα από συνεχείς αλληγορίες περιγράφει τη μάχη ανάμεσα στο καλό και το κακό και τη δύσκολη αλλά τελική επικράτηση του καλού. Είναι, ίσως, το μοναδικό κείμενο που το φινάλε του θα ξεκαθαρίσει μετά το τέλος του κόσμου όπως τον ξέρουμε...
Η δική μου γνωριμία με το Σπήλαιο ήταν, πάντως, τραυματική. Η παρθενική μου επίσκεψη πριν από πολλά χρόνια συνέπεσε με ένα γκρουπ επιθετικών γιαγιάδων που από την πολλή πίστη είχαν περιέλθει σε κατάσταση αμόκ - σπρώχνονταν βίαια στην προσπάθειά τους να πάρουν την καλύτερη θέση, προκειμένου να εξασφαλίσουν τη σωτηρία της ψυχής τους...
Το σοκ ήταν τόσο ισχυρό που με κράτησε μακριά από το Σπήλαιο για χρόνια. Η σχέση μας πάντως τελικά αποκαταστάθηκε. Τα ιστορικά μονοπάτια που περνούν από το Σπήλαιο έκαναν τις διελεύσεις μου από την περιοχή όλο και συχνότερες.
Το αρχοντικό Σημαντήρη, με έπιπλα εποχής από την Οδησσό, τη Βενετία και την Αλεξάνδρεια, χτίστηκε το 1625
%IMAGEALT%
Πρόσφατα, δε, μου έγινε και η αποκάλυψη της Αποκάλυψης, που αφορά τη νέα ισόπεδη πρόσβαση στο Σπήλαιο μέσα από τα άγνωστα μέχρι τώρα ιστορικά δώματα του συγκροτήματος, ενός καταπληκτικού δείγματος προσθετικής αρχιτεκτονικής που περιλαμβάνει τέσσερα κτιριακά σύνολα, με αλλεπάλληλες οικοδομικές φάσεις, από τον 12ο έως και τον 20ό αιώνα.

Μοναστήρι με αυτοκρατορική βούλα
Στην κορυφή του λόφου που οι παρυφές του φιλοξενούν το Σπήλαιο, δεσπόζει το μεγάλο μοναστήρι. H εκκίνηση των εργασιών ανέγερσής του στα 1088 αποτελεί το δεύτερο ορόσημο στην ιστορία του μικρού νησιού, που από τον 7ο έως τον 11ο αιώνα ήταν παντελώς έρημο από κατοίκους στην ξηρά αλλά γεμάτο αγκυροβόλια πειρατών, οι οποίοι έβρισκαν καταφύγιο στους απάνεμους όρμους της εκτεταμένης ακτογραμμής του.

Ο όσιος Χριστόδουλος ο Λατρηνός, κυνηγημένος στη Μικρά Ασία, σκέφτηκε την Πάτμο ως νέα μοναστική κατοικία γι' αυτόν και την αδελφότητά του. Ταξίδεψε στην Κωνσταντινούπολη όπου και εφοδιάστηκε με το περίφημο χρυσόβουλο, υπογεγραμμένο από τον αυτοκράτορα Αλέξιο Κομνηνό, ενώ εξασφάλισε και μια σειρά προνομίων για το μοναστήρι που θα ίδρυε. Μετόχια στην Κρήτη, απόλυτη κυριότητα των κοντινών νησιών, φορολογικές απαλλαγές...
Η καμαροσκέπαστη εκκλησία του Αγίου Νικολάου μέσα στο αρχοντικό Νικολαΐδη, ένα κτίσμα της δεύτερης αστικοποίησης (18ος αι) που λειτουργεί ως μουσείο
%IMAGEALT%
Η απόφασή του να χτίσει ένα καστρομονάστηρο στην κορυφή του λόφου, ένα πραγματικό φρούριο, ήταν κρίσιμη. Η προστασία που κατά καιρούς παρείχαν εμβληματικές προσωπικότητες της ευρωπαϊκής ιστορίας εξασφάλισε τη μακροημέρευση του μοναστηριού στο περίπου χιλιόχρονο ταξίδι του μέχρι τις μέρες μας.
Η καταλληλότερη λέξη για να χαρακτηρίσω τη μονή του Θεολόγου είναι «κιβωτός», αφού μέσα στα τείχη της συγκεντρώθηκαν και διασώθηκαν αμύθητοι πνευματικοί θησαυροί. Ακόμα και σήμερα πραγματοποιείται έργο κιβωτού, αφού μέσα στη μονή εξακολουθούν να λειτουργούν εργαστήρια για τη συντήρηση των βιβλίων και την αποκατάσταση των εικόνων.
Πρέπει να σημειωθεί ότι στην ίδια ακριβώς θέση που είναι σήμερα το μοναστήρι βρισκόταν αρχικά το ιερό της Αρτέμιδος (κάπου στα θεμέλια υπάρχει κομματιασμένο το άγαλμά της), ενώ τον 4ο αιώνα ανεγέρθηκε η πρώτη εκκλησία, η παλαιοχριστιανική βασιλική του Θεολόγου.
Η κρούση του σήμαντρου έλκει την καταγωγή της από την εποχή του Νώε. Εδώ, εκπρόσωπος της εκκλησίας επί το έργον
%IMAGEALT%
Περνώντας την κεντρική πύλη και το διαβατικό φτάνεις στην κύρια αυλή του μοναστηριού. Το καθολικό δεν βρίσκεται στο κέντρο της, όπως συνηθίζεται στα ορθόδοξα μοναστήρια, αλλά στην άκρη της, περίκλειστο σχεδόν από άλλα κτίρια. Απέναντι από την είσοδο στέκεται η ιδιόμορφη διώροφη στοά, η λεγόμενη τζαφάρα (1698), έργο του Ρόδιου μάστορα Δανιήλ.

Αρχιτεκτονικός πλουραλισμός
Είναι εμφανές ότι μαρμάρινα κομμάτια (spolia) από παλαιότερες κατασκευές έχουν χρησιμοποιηθεί ως ένθετα, ειδικά για την κατασκευή του εξωνάρθηκα. Οι τρεις πόρτες του (οι δύο οδηγούν στον εσωνάρθηκα του καθολικού και η τρίτη στο παρεκκλήσι του όσιου Χριστόδουλου) φέρουν μαρμάρινα θυρώματα, διακοσμημένα με στοιχεία που παραπέμπουν στο οθωμανικό μπαρόκ, ιδιαίτερα διαδεδομένο τον 18ο αιώνα.
Την ίδια εποχή τοποθετήθηκαν και τα σκαλιστά ξύλινα θυρώματα, πραγματικά αριστουργήματα. Αυτή είναι το δίχως άλλο η ομορφιά του μοναστηριού της Πάτμου. Ο συνδυασμός εντελώς διαφορετικών στοιχείων!
Βαδίζοντας στο μαρμάρινο δάπεδο, που πιθανότατα προέρχεται από το ιερό της Αρτέμιδος, και περνώντας στο κυρίως καθολικό, η ματιά καθηλώνεται στο βαρύ χρυσωμένο ξυλόγλυπτο τέμπλο που φιλοτεχνήθηκε το 1820. Το αρχικό τέμπλο του καθολικού ήταν μαρμάρινο, ενώ το δεύτερο, αυτό των αρχών του 17ου αιώνα, βρίσκεται τώρα στον Αγιο Γεώργιο των Απορθιανών.
Υστερα από παραγγελία του Πάτμιου μητροπολίτη Σάρδεων Νεκταρίου, 12 μάστορες της ξυλογλυπτικής από τη Χίο -νησί με μεγάλη παράδοση στην κατασκευή τέμπλων- εργάστηκαν αποκλειστικά για την κατασκευή, διακόσμηση και επιχρύσωσή του. Δημιούργησαν, έτσι, το τελευταίο, χρονικά, μεγάλο έργο τέχνης του μοναστηριού του Θεολόγου. Δύο παρεκκλήσια πλαισιώνουν το καθολικό.
Σε αυτό του οσίου Χριστόδουλου, όπου και βρίσκεται η σαρκοφάγος του, ξεχωρίζουν δύο θαυμάσιες κρητικές εικόνες του Ρίτζου, ενώ σε αυτό της Παναγίας βυζαντινές τοιχογραφίες του 12ου αιώνα, που παρέμεναν για χρόνια καλυμμένες και ήρθαν στο φως μετά τον σεισμό του 1956.
Ο κόλπος του Γροίκου μέσα από τη Σπηλιά του Ερημητηρίου της Πέτρας
%IMAGEALT%
Οσα, όμως, και να δεις στο μοναστήρι, τελικά θα είναι λιγότερα από αυτά που δεν θα δεις. Για ευνόητους λόγους η τράπεζα του 12ου αιώνα, η βιβλιοθήκη με τα αμύθητα κειμήλια και οι περισσότεροι μοναστικοί χώροι παραμένουν ερμητικά κλειστοί για το κοινό, προσδίδοντας γοητεία και μυστήριο στο λαβυρινθώδες τειχισμένο καστρομονάστηρο. Σημαντικότατοι θησαυροί φυλάσσονται και εκτίθενται για το κοινό στο μέγα σκευοφυλάκιο (μουσείο) της μονής.

Η Πατμιάδα Σχολή, οι οικογένειες από την Πόλη και η γέννηση της Χώρας
H ιστορία της Χώρας, του μεσαιωνικού οικισμού που αναπτύχθηκε ολόγυρα από τα τείχη, δεν αρχίζει ταυτόχρονα με την ιστορία της μονής. Οταν ο όσιος Χριστόδουλος έφτασε στην Πάτμο στα τέλη του 1088, οι εργασίες για την ανέγερση της μονής ξεκίνησαν άμεσα.
Το αυστηρό, όμως, τυπικό των ορθόδοξων μοναστηριών της εποχής δεν επέτρεπε σε κανέναν λαϊκό να διανυκτερεύσει κοντά στο μοναστήρι. Ετσι δημιουργήθηκαν δύο οικιστικοί πυρήνες για τους εργάτες, τους τεχνίτες και τις οικογένειές τους στη βόρεια Πάτμο, σε απόσταση μίας ώρας με τα ζώα από τη σημερινή Χώρα.
Ο εξωνάρθηκας του καθολικού
%IMAGEALT%
Πέρασαν 44 χρόνια από την έναρξη των οικοδομικών εργασιών για να καλέσει το μοναστήρι τους οικιστές από τα Χωριδάκια και τον Εύδηλο να εγκατασταθούν πλάι στα τείχη. Αυτές οι οικογένειες των πρώτων εργατών και τεχνιτών, μαζί με τους καινούργιους εποίκους από τα γύρω νησιά και τις μικρασιατικές ακτές, ήταν που πρωτοκαλλιέργησαν τα χωράφια της μονής και επάνδρωσαν τα καράβια της.
Εγκαταστάθηκαν στα νότια των τειχών και σχημάτισαν τον πρώτο οικιστικό πυρήνα που διατηρήθηκε περίπου αναλλοίωτος μέχρι το 1453, χρονολογία πτώσης της Κωνσταντινούπολης. Τότε ήταν που κατέφυγαν στην Πάτμο περίπου 100 οικογένειες από την Πόλη, φτιάχνοντας τη συνοικία Αλλοτινά, στα δυτικά της μονής.
Οι νέοι έποικοι, με υψηλό μορφωτικό και πολιτιστικό επίπεδο, ανέπτυξαν αμέσως σχέσεις με τη μονή, στελέχωσαν τη μοναστική αδελφότητα, ενώ γρήγορα έφτασαν και σε σημείο να τη διοικούν από τη θέση του ηγουμένου. Ο οικισμός τους άρχισε να παίρνει χαρακτηριστικά οχυρωματικής προστασίας, με την αμυντική διάταξη των ακραίων κτισμάτων του και τις ελεγχόμενες διόδους προς το εσωτερικό του.

Δημιουργία αστικής τάξης
Από τα μέσα του 16ου αιώνα άρχισαν να χτίζονται τα μεγάλα αρχοντικά της Χώρας που σώζονται μέχρι τις μέρες μας. Το αρχοντικό Σουφουλιού (1541), ήταν το πρώτο μιας σειράς μεγάλων αυτόνομων αγροτικών συγκροτημάτων που χτίστηκαν έξω από το πεντάπυλο Κάστρο. Ακολούθησαν το αρχοντικό Νατάλη (1599) κοντά στην πλατεία Δημαρχείου, το αρχοντικό Παγκώστα (1606), το αρχοντικό Σημαντήρη (1625) και το τεράστιο αρχοντικό του Σύφαντου (1636) κοντά στη Διασώζουσα, στα νότια της μονής.
Ο δεύτερος μεγάλος εποικισμός οφείλεται στην πτώση του Χάνδακα (Ηράκλειο) το 1669. Ηταν τότε που κάποιες αρχοντικές κρητικές οικογένειες έφτασαν στη Χώρα και εποίκισαν την περιοχή ανατολικά της μονής, που πήρε το όνομα Κρητικά, με κέντρο την πλατεία της Αγίας Λεσβίας (Αγιά Λεβιάς).
Τα πρώτα χρόνια οι Κρητικοί πορεύθηκαν μόνοι τους, η αλληλεπίδραση, όμως, ανάμεσα σε αυτούς και τις παλιές βυζαντινές οικογένειες δεν άργησε καθόλου να φέρει αποτελέσματα. Το πάντρεμα δύο κοινοτήτων οδήγησε στη δημιουργία της άρχουσας τάξης. Με το πέρασμα των χρόνων, ο πολεοδομικός ιστός της Χώρας μεγάλωσε. Η οχυρωματική διάταξη της πόλης επεκτάθηκε. Το Εξω Κάστρο απέκτησε δεκαεπτά πύλες.
Η τράπεζα της μονής Θεολόγου
%IMAGEALT%

Οι νέες συνθήκες που διαμορφώθηκαν σε συνδυασμό με τη διαχρονική αίγλη του μοναστηριού, το καθεστώς προστασίας από τους πάπες της Ρώμης, τους δυτικούς μονάρχες και τους Ρώσους τσάρους, οδήγησαν στη δημιουργία και ανέλιξη μιας νέας εύπορης τάξης εμπόρων και πλοιοκτητών που, κινούμενοι στα λιμάνια της Μαύρης Θάλασσας, της Αιγύπτου και της Ιταλίας, αποκόμιζαν σημαντικά κέρδη που με τη μία ή την άλλη μορφή επέστρεφαν στο νησί.
Η ίδια η Πάτμος στην περίοδο των ναπολεόντειων πολέμων έγινε διαμετακομιστικό κέντρο σιτηρών. Η αστική τάξη της Χώρας ενισχύθηκε πνευματικά και από την Πατμιάδα Σχολή (1713), που εφάρμοσε ένα πρωτοποριακό εκπαιδευτικό πρόγραμμα και δρομολόγησε τις συνθήκες για τη δημιουργία της γενιάς που συμμετείχε στην προετοιμασία της Ελληνικής Επανάστασης του 1821 (αναφέρονται συνολικά 33 Πάτμιοι Φιλικοί, με σημαντικότερο τον Εμμανουήλ Ξάνθο). Δεν είναι τυχαίο ότι η Πάτμος ήταν το δεύτερο ελληνικό νησί, μετά τις Σπέτσες, που ύψωσε το λάβαρο της Επανάστασης.
Η Χώρα πήρε (σχεδόν) την τελική της μορφή τον 19ο αιώνα, με τα τριώροφα νεοκλασικά των καπεταναίων και των πλοιοκτητών, που κατέλαβαν το βορινό φρύδι, επιδιώκοντας την κοινωνική τους προβολή και τη θέα στη θάλασσα.
Το εσωτερικό του Σπηλαίου της Αποκάλυψης
%IMAGEALT%
Μου πήρε χρόνια να μάθω τα μυστικά της Χώρας και δεν σκοπεύω (άσε που είναι αδύνατον) να τα κάνω γνωστά μέσα από ένα κείμενο. Οι δύο πλατείες, του Δημαρχείου και της Αγιά Λεβιάς, εντοπίζονται εύκολα, το ίδιο και τα επισκέψιμα αρχοντικά, του Νικολαΐδη και του Σημαντήρη. Από εκεί και πέρα είναι θέμα του καθενός και των αναζητήσεών του να ανακαλύψει τους καλά φυλαγμένους θησαυρούς της Χώρας.
Η περιπλάνηση στα σοκάκια των Αλλοτινών και των Κρητικών και η τυχόν απώλεια προσανατολισμού δεν πρέπει σε καμιά περίπτωση να φέρει τον πανικό. Θα μπορούσε να θεωρηθεί και ευτυχές γεγονός, αφού μέσα από την προσπάθεια επανόδου στα γνωστά θα αποκαλύψει κι άλλα σιωπηλά σοκάκια με στοές και περάσματα, μικροσκοπικές πλατείες και ολόλευκα εκκλησάκια που αντανακλούν το φως του Αιγαίου. Αυτές οι μη προγραμματισμένες περιηγήσεις είναι το Α και το Ω για συναρπαστικά ταξίδια στον χωροχρόνο της μεσαιωνικής πολιτείας...

Πολύβουη Σκάλα για διασκέδαση, μονοπάτια και παραλίες στα πέριξ
Σε αντίθεση με τη Χώρα, που θα μπορούσε να χαρακτηριστεί (με εξαίρεση τον Αύγουστο) το Βασίλειο της Σιωπής, η Σκάλα σφύζει από θόρυβο και ζωή. Στο φυσικό λιμάνι της Πάτμου μέχρι και τα τέλη του 18ου αιώνα υπήρχαν μόνο αποθήκες και υποτυπώδεις λιμενικές εγκαταστάσεις για την εξυπηρέτηση των διερχόμενων πλοίων. Με την έλευση του ατμού άρχισε να αναπτύσσεται ως εμπορικό και ναυτιλιακό κέντρο, πάντα, φυσικά, στην υπηρεσία της πλούσιας Χώρας.

Η βόλτα στα δαιδαλώδη σοκάκια της Χώρας αξίζει με το παραπάνω
%IMAGEALT%
Στην ιταλοκρατία (1912-1943) χτίστηκαν κτίρια που άρχισαν να δίνουν στη Σκάλα την όψη του διοικητικού κέντρου, παρόλο που η πολιτική και πνευματική διοίκηση που ασκούσαν ο δήμαρχος και η μονή βρισκόταν πάντα στη Χώρα.
Αυτό ισχύει και σήμερα, αφού το λιμάνι της Σκάλας συγκεντρώνει περισσότερο από τον μισό πληθυσμό, το σύνολο σχεδόν των δραστηριοτήτων και των μεταμεσονύχτιων διασκεδάσεων, ενώ η σιωπηλή Χώρα απλά διοικεί, απολαμβάνοντας ταυτόχρονα τη μαγευτική θέα.
Εχει, όμως, και η Σκάλα τις ομορφιές της. Πίσω από το ιταλικό κτίριο και γύρω από την πλατεία αναπτύσσεται ένα πολύ ενδιαφέρον δίκτυο από σοκάκια που θα οδηγήσουν τους περίεργους στην αρχαία ακρόπολη στο Καστέλι, στον λόφο της Αγίας Παρασκευής στο Κονσολάτο, στα μαγικά ηλιοβασιλέματα του Χοχλακά.

Νότια από τη Σκάλα: Πέτρα - Διακόφτι - Ψιλή Αμμος
Αν παρατηρήσεις προσεκτικά τον χάρτη, θα διαπιστώσεις την απόλυτη ομοιότητα της Πάτμου με τον αινιγματικό ιππόκαμπο. Η Σκάλα βρίσκεται ακριβώς στη μέση του θαλάσσιου αλόγου και ως συγκοινωνιακός κόμβος ορίζει τι είναι Νότος και τι Βορράς.

Με νότια, λοιπόν, κατεύθυνση και ακολουθώντας τον δροσερό παραλιακό δρόμο με τους ψηλούς ευκαλύπτους, ύστερα από περίπου 3 χιλιόμετρα μαγευτικής διαδρομής και τη χαρακτηριστική μεγάλη δεξιά στροφή του δρόμου θα εμφανιστεί ο Γροίκος (ή Γροίκου). Πρόκειται για τον πιο απάνεμο οικισμό της Πάτμου που πήρε το όνομά του από τη μία και μοναδική αγροικία που βρισκόταν κάποτε εδώ.
Σήμερα ο Γροίκος σφύζει από τουριστικές μονάδες, ταβέρνες και πολλές εξοχικές κατοικίες. Τα αρμυρίκια που ο Αγγλος ζωγράφος και λάτρης της Πάτμου Edward Drake φύτεψε τη δεκαετία του '60 σχεδόν σε όλες τις παραλίες του νησιού έχουν αναστείλει την επέλαση της ομπρέλας και της ξαπλώστρας. Το έμβλημα του Γροίκου είναι αναμφισβήτητα η Πέτρα, ένας εντυπωσιακός γεωλογικός σχηματισμός που ο όσιος Χριστόδουλος μνημονεύει στον κωδίκελλό του ως ησυχαστήριο.
Το συγκρότημα της Αποκάλυψης
%IMAGEALT%
Εντυπωσιακές κατασκευές (σκάλες, πηγάδια) επιβεβαιώνουν τη μακρόχρονη παρουσία ερημιτών στην Πέτρα, που οι ντόπιοι ονομάζουν Καλλικατσού (θαλασσοκόρακας), μια και το μεταναστευτικό πουλί έχει ιδιαίτερη προτίμηση στην περιοχή. Η παρακείμενη βοτσαλωτή παραλία με τα κρυστάλλινα νερά είναι η πιο ήσυχη οργανωμένη παραλία της Πάτμου.
Μετά την Πέτρα, ένα άβατο για τα αυτοκίνητα, κακοτράχαλο δρομάκι, με νότια πάλι κατεύθυνση, οδηγεί προς το Διακόφτι, περνώντας πάνω από μικροσκοπικές παραλίες της μιας παρέας που εγκαταλείπει ο ήλιος σχετικά νωρίς το απόγευμα.
Είναι χαρακτηριστικό της μορφολογίας της Πάτμου πως αν χρησιμοποιηθεί αυτοκίνητο από την Πέτρα μέχρι το Διακόφτι θα πρέπει να διανυθεί απόσταση 7 χιλιομέτρων, ενώ με τα πόδια απαιτείται περπάτημα για μόλις 800 μέτρα!
Oι άρτοι στον εσπερινό του Προφήτη Ηλία
%IMAGEALT%
Το Διακόφτι είναι η πιο στενή και επίπεδη λωρίδα γης στο νησί. Με τον τρομακτικό δίδυμο σεισμό των 7,5 και 7 Ρίχτερ (1956) στη θαλάσσια περιοχή Αμοργού-Αστυπάλαιας, σηκώθηκε παλιρροϊκό κύμα (τσουνάμι) που έφτασε ως εδώ σπρώχνοντας τη θάλασσα πάνω από τον στενό ισθμό, που το πλάτος του μόλις και φτάνει τα 200 μέτρα. Στο μικρό ταβερνάκι του, στα νότια του κόλπου του Σταυρού, τελειώνει ο δρόμος και ξεκινά το καλογραμμένο μονοπάτι για την Ψιλή Αμμο, την πιο απομονωμένη και ξεχωριστή παραλία της Πάτμου.
Το μονοπάτι ανηφορίζει γλυκά σε ένα απείραχτο τοπίο γεμάτο αστοιβές, σκίνα και βάτα στις μικρές ρεματιές, που αντηχούν από κουδούνες αμέριμνων κατσικιών. Τελικά, μετά 25 λεπτά πορεία και ένα τελευταίο απότομο κατηφορικό σκέλος που οδηγεί ξανά στο επίπεδο της θάλασσας, αποκαλύπτεται το μεγαλείο της πιο ιδιαίτερης παραλίας στην Πάτμο.
Η ευρύχωρη Ψιλή Αμμος, γεμάτη σκιερά αρμυρίκια και εξαιρετική ποιότητα άμμου, είναι εκτεθειμένη στον βοριά και στην άγρια ομορφιά του Ικάριου πελάγους. Οταν, όμως, επικρατούν συνθήκες άπνοιας ή άνεμοι από νότιες διευθύνσεις, η αμμουδιά παίρνει τη μορφή της όχθης σε ακύμαντη λίμνη. Σε κάθε περίπτωση, η Ψιλή Αμμος ανταμείβει τον περιπατητή με το ωραιότερο ηλιοβασίλεμα.

Βόρεια από τη Σκάλα: Μελόι και Λάμπη
Στη δεκαετία του '80 το Ξαντρό, ένας γεράκος με κάτασπρα μαλλιά και γαλάζιο βαρκάκι που κουνιόταν σαν το τσόφλι του καρυδιού, ξελαρυγγιαζόταν κάθε πρωί προτείνοντας στους τουρίστες μεταφορά με τη βάρκα του στην εξωτική παραλία του Μελογιού. Ηταν η εποχή που όλοι πηγαίναμε στις βόρειες παραλίες με τα καραβάκια. Στο Μελόι, στο Αγριολίβαδο, στον Κάμπο και στη μακρινή Λάμπη.

Σήμερα, οι δρόμοι και τα αυτοκίνητα όχι μόνο έχουν πλήρως αντικαταστήσει τα παραδοσιακά ξύλινα σκαριά (εξακολουθούν να πραγματοποιούν δρομολόγια μόνο στην άβατη από αυτοκίνητα Ψιλή Αμμο), αλλά έχουν δημιουργήσει πρόσβαση και σε παραλίες που τότε ήταν πραγματικά απρόσιτες. Μια σειρά από παραλίες προστατευμένες από τον βοριά ξεκινούν από το Μελόι (προσβάσιμο ακόμα και με τα πόδια από τη Σκάλα) και καταλήγουν στη μακρινή Παναγία του Γερανού, στη βορειοανατολικότερη άκρη του νησιού.
Αν θα πρέπει με μια-δυο λέξεις να δώσω έναν χαρακτηρισμό στις βόρειες παραλίες, που όλες ανεξαιρέτως έχουν κρυστάλλινα νερά, θα χαρακτήριζα το Μελόι την πιο οικογενειακή, το Αγριολίβαδο την πιο ελληνική, τον Κάμπο την πιο κοσμική, τη Βαγιά την πιο ήσυχη κοσμική, τη Λιγγίνου την πιο φυσιολατρική, το Λιβάδι του Γερανού την πιο ειδυλλιακή, την Παναγία του Γερανού την πιο απομονωμένη...
Η εξωτική Ψιλή Αμμος, ευρύχωρη, γεμάτη σκιερά αρμυρίκια, είναι εκτεθειμένη στον βοριά και στην άγρια ομορφιά του Ικάριου πελάγους. Οταν, όμως, επικρατούν συνθήκες άπνοιας, η αμμουδιά παίρνει τη μορφή της όχθης σε ακύμαντη λίμνη
%IMAGEALT%
Στο βόρειο τμήμα του νησιού βρίσκεται και η παραλία της Λάμπης, που οφείλει το όνομά της στη λάμψη που αναδίδουν στο φως του ήλιου τα χρωματιστά βότσαλά της. Γεωλόγοι από κάθε άκρη της γης εξέφρασαν τον θαυμασμό τους για τα βότσαλα της Λάμπης, που τα τελευταία χρόνια όλο και αραιώνουν. Πολλά δάπεδα σε σπίτια της Χώρας, ακόμα και αυλές μοναστηριών, είναι στρωμένα με τα σπάνια σε ομορφιά βότσαλα.

Φινάλε στην καρδιά του ιππόκαμπου
Η σχετική απώλεια της λάμψης τους όταν απομακρύνονται από το φυσικό τους περιβάλλον είναι η μοναδική εκδίκηση προς τους «απαγωγείς» τους. Πάντως, δεν υπάρχει ωραιότερο μέρος για να απολαύσεις ένα φρέσκο ψάρι και ένα ποτήρι παγωμένο λευκό κρασί από τα τραπεζάκια της ταβέρνας στην παραλία της Λάμπης. Αρκεί να μη φυσάει δυνατός βοριάς...

Αφησα για το τέλος το «χωριό μου», τις Λεύκες, την καρδιά του ιππόκαμπου, τη στενή και εύφορη κοιλάδα που, στριμωγμένη ανάμεσα στους χαμηλούς λόφους, συγκεντρώνει και τα περισσότερα νερά. Εδώ από παλιά είχαν οι Πάτμιοι τα εξοχικά τους, τα αμπέλια και τα μποστάνια τους, που μέσα στο κατακαλόκαιρο γεννούν ζουμερά καρπούζια και πεπόνια, δροσερές ντομάτες, οργασμικά σύκα, μεθυστικά σταφύλια.
Το ζευγάρισμα του χωραφιού μετά τα πρωτοβρόχια
%IMAGEALT%
Ο δρόμος κατηφορίζει ανάμεσα σε περίτεχνες ξερολιθιές που προφυλάσσουν τα αμπέλια και τις συκιές και καταλήγει στην παραλία, που δεν προσφέρεται για μπάνιο αξιώσεων, αλλά για στιγμές γαλήνης στη σκιά των δέντρων και πάνω απ' όλα για ατμοσφαιρικά ηλιοβασιλέματα. Από τον τρόπο που τα σύννεφα τυλίγουν τα βουνά της Ικαρίας στον ορίζοντα προδικάζουν οι ντόπιοι τον καιρό της επόμενης μέρας. Με τα χρόνια έμαθα κι εγώ...
Εννιά εκκλησάκια είναι σκαρφαλωμένα στους λόφους γύρω από τη δροσερή κοιλάδα, που στα μάτια μου μοιάζει με τον κήπο της Εδέμ. Η Αγία Μαρίνα είναι το παλιότερο (λένε ότι φτιάχτηκε από τους πρώτους οικιστές που έφερε ο όσιος) και ο Αϊ-Γιώργης, δίπλα στο αινιγματικό καστράκι, το αγαπημένο μου. Από εδώ μέχρι το σπίτι μου, δίπλα στον παλιό μύλο που έσερνε το άλογο, είναι η βόλτα της ζωής μου...

Τι να δείτε στη χώρα
  • Αρχοντικό Σημαντήρη: Αρχοντικό του 1625 που κατοικείται και συντηρείται από τους απευθείας απογόνους του αρχικού ιδιοκτήτη. Επιπλα εποχής από την Οδησσό, τη Βενετία και την Αλεξάνδρεια δημιουργούν αυθεντική ατμόσφαιρα Χώρας από την εποχή της μεγάλης ακμής.

Ιστορικό λιθόστρωτο του 1794
%IMAGEALT%

  • Αρχοντικό Νικολαΐδη: Αρχοντικό της δεύτερης αστικοποίησης (χτίστηκε προοδευτικά στη διάρκεια του 18ου αιώνα), που συντηρήθηκε υποδειγματικά και λειτουργεί ως μουσείο. Τα πιο αξιοπρόσεκτα στοιχεία του αφορούν το σύστημα συλλογής του βρόχινου νερού, το ιδιωτικό εκκλησάκι και το δωμάτιο με τον αμπάταρο.
    Οι μύλοι του 16ου αιώνα: Από τους τρεις μύλους της μονής που συντηρήθηκαν, ένας είναι επισκέψιμος και μπορεί, μάλιστα, να παραγάγει και αλεύρι.
  • Ζωοδόχος Πηγή: Ιδρύθηκε το 1608 και έκτοτε λειτουργεί ως γυναικείο μοναστήρι. Σύντομα θα ανοίξει και το μικρό μουσείο της μονής, όπου θα εκτίθεται η περίφημη εικόνα Ακρα Ταπείνωση του αγιογράφου Νικόλαου Τζαφούρη, ένα δημιούργημα βυζαντινής τέχνης όπως αυτή είχε διαμορφωθεί στη βόρεια Ιταλία.

Φεστιβάλ Θρησκευτικής Μουσικής
Τα βράδια του Σεπτέμβρη είναι από μόνα τους πολύ ατμοσφαιρικά. Πόσω μάλλον όταν συνδυάζονται με φωνές σαν της Μαρίας Φαραντούρη, του Αλκίνοου Ιωαννίδη, του Πέτρου Γαϊτάνου, του Λουδοβίκου των Ανωγείων, του Χρόνη Αηδονίδη, του Κώστα Μακεδόνα και της Ελένης Τσαλιγοπούλου, που στα 15 χρόνια ζωής του φεστιβάλ ερμήνευσαν στο αμφιθέατρο της Αποκάλυψης μουσικά κομμάτια που άντλησαν τη θεματολογία τους από τη χριστιανική πίστη. Το Φεστιβάλ Θρησκευτικής Μουσικής της Πάτμου διοργανώνει ακόμη σπουδαία αφιερώματα σε μεγάλους δημιουργούς της κλασικής μουσικής σαν τον Μότσαρτ και τον Μπαχ, βραδιές μουσικής δωματίου, βραδιές με πολυμελείς χορωδίες που ψάλλουν εκκλησιαστικούς ύμνους, έργα από τη βυζαντινή και λαϊκή μας παράδοση. Πληροφορίες: www.patmosfestival.gr



Κείμενο - Φωτογραφίες: Αντώνης Δήμας
thetravelbook.gr

Δεν υπάρχουν σχόλια

Από το Blogger.